Integracja szachów w terapię może znacząco wspierać leczenie ADHD, wspomagać rozwój społeczno-emocjonalny dzieci z ASD oraz działać prewencyjnie i wspomagająco u osób z zaburzeniami poznawczymi takimi jak demencja.
Kluczowy wniosek: Integracja szachów w terapię może znacząco wspierać leczenie ADHD, wspomagać rozwój społeczno-emocjonalny dzieci z ASD oraz działać prewencyjnie i wspomagająco u osób z zaburzeniami poznawczymi takimi jak demencja.
1. ADHD
W pilotażowym badaniu 44 dzieci w wieku 6–17 lat z ADHD, poddanych 11-tygodniowemu programowi treningu szachowego, zaobserwowano istotne zmniejszenie nasilenia objawów zarówno w skali SNAP-IV (t=6,23; p<.001; d=0.85), jak i CPRS-HI (t=5,39; p<.001; d=0.85). Efekt był porównywalny z niektórymi metodami farmakologicznymi, a poprawa była większa u dzieci o wyższym IQ. W innym badaniu 83% uczestników wykazało redukcję objawów ADHD po 11 tygodniach zajęć szachowych, porównywalną do efektów leczenia farmakologicznego, ale bez działań niepożądanych.[1][2]
2. Autyzm (ASD)
Program FIDE Infinite Chess, adresowany do dzieci z ASD, oferuje dostosowane lekcje w grupach jednorodnych lub mieszanych. Uczestnictwo w nim prowadzi do:
- Lepszego regulowania zachowań i emocji.
- Rozwoju umiejętności społecznych (kontakt wzrokowy, kolejność w komunikacji, dzielenie się).[3][4]
- Wzrostu zaangażowania i motywacji oraz redukcji lęku społecznego.[3]
Badania pedagogiczne potwierdzają, że specjalne metody (karty PCS, scenariusze, nagradzanie) oraz zróżnicowane gry i zadania szachowe stymulują procesy poznawcze i wspomagają rozwój mowy u dzieci z ASD.[5]
3. Demencja i zaburzenia poznawcze
W badaniach populacyjnych osoby powyżej 70. roku życia grające w szachy były o 9–11% mniej narażone na rozwój demencji w ciągu 10 lat obserwacji w porównaniu z rówieśnikami, którzy nie grają regularnie. Mechanizmy ochronne obejmują stymulację:[6][7]
- Funkcji wykonawczych i pamięci epizodycznej.
- Umiejętności wizualno-przestrzennych oraz rozwiązywania problemów.[8] U osób już zdiagnozowanych z demencją dane są wstępne, ale sugerują, że trening szachowy może wspomagać funkcje poznawcze i opóźniać postęp choroby.[8]
4. Inne korzyści terapeutyczne
– Zaburzenia nastroju i depresja: Brak specyficznych badań, jednak stymulacja poznawcza i społeczne aspekty gry mogą wspierać terapię zaburzeń afektywnych.
– Zaburzenia lękowe: Szachy uczą radzenia sobie ze stresem i frustracją, co bywa wykorzystywane w terapiach kognitywno-behawioralnych.
– Rehabilitacja neurologiczna: Szachy mogą wspierać procesy rehabilitacji po urazach mózgu przez stymulację pamięci i koncentracji.
Podsumowanie: Szachy stanowią wartościowe narzędzie terapeutyczne w leczeniu ADHD, wsparciu rozwoju dzieci z ASD oraz profilaktyce i terapii zaburzeń poznawczych u osób starszych. Włączenie ich do programów wielomodalnych może przynieść znaczne korzyści kliniczne.